कैलाली, जेठ ३१ – एउटा पुरानो टेम्पो। कसैका लागि यो सामान्य सवारी साधन हुन सक्छ, तर कैलालीको गोदावरी नगरपालिका–४ बासपानीकी धनादेवी धामीका लागि यही टेम्पो परिवारको जीवन धान्ने आधार थियो। यही टेम्पोको सहारामा उनले आफ्नो घरखर्च चलाएकी थिइन्, छोराछोरीको आवश्यकता पूरा गरेकी थिइन् र भविष्यका साना–ठूला सपना बुनेकी थिइन्। तर अहिले त्यो टेम्पो क्षतिग्रस्त अवस्थामा छ र धनादेवीको परिवार गम्भीर आर्थिक संकटमा परेको छ।
गाईमारेडाँडा क्षेत्रमा डिभिजन वन कार्यालय धनगढीको टोलीले वन अतिक्रमण हटाउने अभियान सञ्चालन गर्ने क्रममा धनादेवीको टेम्पोलाई भीरतर्फ खसालिएको आरोप सार्वजनिक भएपछि यो घटना स्थानीयस्तरमै मात्र होइन, सामाजिक सञ्जालमा पनि व्यापक चर्चा र बहसको विषय बनेको छ।

धनादेवीका अनुसार उक्त टेम्पो उनको परिवारको मुख्य आम्दानीको स्रोत थियो। उनले टेम्पोमार्फत सानो व्यापार गर्दै परिवारको गुजारा चलाउँदै आएकी थिइन्। घटनाको दिन वन कार्यालयको टोली आएर टेम्पोमा राखिएका सामान हटाएपछि आफूहरूले गाडी आफैँ लैजाने प्रस्ताव राखेको भए पनि त्यसको सुनुवाइ नभएको उनको दाबी छ।
उनले पीडा पोख्दै भनिन्, “सामान झार्नुभयो, गाडी हामी आफैँ लैजान्छौँ भनेका थियौँ। तर कसैले सुन्नुभएन। केही समयमै हाम्रो टेम्पो भीरतर्फ खसालियो। अहिले त्यो चल्ने अवस्थामा छैन। परिवारको आम्दानीको आधार नै समाप्त भएको छ।”
घटनापछि टेम्पोमा ठूलो क्षति पुगेको बताइएको छ। आर्थिक अवस्था कमजोर भएकाले तत्काल अर्को सवारी साधन किन्ने वा मर्मत गर्ने अवस्था पनि नरहेको पीडित पक्षको भनाइ छ। यसले परिवारको दैनिकीमा प्रत्यक्ष असर परेको छ। दैनिक खर्च व्यवस्थापनदेखि बालबालिकाको आवश्यकता पूरा गर्नसमेत समस्या उत्पन्न भएको उनीहरू बताउँछन्।
यता डिभिजन वन कार्यालय धनगढीले भने आफ्नो कदम वन अतिक्रमण नियन्त्रण अभियानअन्तर्गत भएको जनाएको छ। कार्यालयका सूचना अधिकारी जीवछ यादवका अनुसार सम्बन्धित पक्षलाई पटक–पटक संरचना हटाउन आग्रह गरिएको थियो। बारम्बारको आग्रहलाई बेवास्ता गरिएकाले कानुनी प्रक्रिया अनुसार हटाउने कार्य गरिएको उनको भनाइ छ।

“हामीले धेरै पटक हटाउन भनेका थियौँ। अटेर गरेपछि वन क्षेत्र खाली गराउने अभियानअन्तर्गत आवश्यक कदम चालिएको हो,” यादवले बताएका छन्।
तर घटनाको भिडियो र तस्वीर सार्वजनिक भएपछि स्थानीयवासी तथा विभिन्न सामाजिक अभियन्ताहरूले राज्यका निकायले कानुन कार्यान्वयन गर्दा मानवीय संवेदनशीलतालाई पनि ध्यान दिनुपर्ने बताएका छन्। उनीहरूका अनुसार यदि कुनै व्यक्ति वा परिवारको जीविकोपार्जनको माध्यम प्रभावित हुने अवस्था छ भने त्यसको व्यवस्थापनका लागि वैकल्पिक उपाय खोजिनुपर्छ।
स्थानीय बासिन्दाहरूले पनि घटनाबारे निष्पक्ष छानबिन हुनुपर्ने माग गरेका छन्। उनीहरूको भनाइमा वन अतिक्रमण नियन्त्रण आवश्यक भए पनि त्यसका लागि अपनाइने विधि र व्यवहार नागरिकमैत्री हुनुपर्छ। कानुनको कार्यान्वयनसँगै मानवताको पक्ष पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुने उनीहरूको तर्क छ।

यस घटनाले राज्य र नागरिकबीचको सम्बन्ध, कानुन कार्यान्वयनको शैली तथा गरिब र विपन्न वर्गप्रतिको व्यवहारबारे गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ। यदि पीडित पक्षको दाबी सत्य हो भने एउटा परिवारको आर्थिक आधारमा प्रत्यक्ष क्षति पुगेको छ। यदि वन कार्यालयको दाबी अनुसार कानुनी प्रक्रिया पूरा गरिएको हो भने पनि त्यसको कार्यान्वयन कति संवेदनशील र मानवीय थियो भन्ने प्रश्न उठिरहेको छ।
जिल्ला प्रहरी कार्यालय कैलालीका प्रमुख प्रहरी उपरीक्षक नरेन्द्र चन्दले घटनाबारे छानबिन सुरु भएको बताएका छन्। उनका अनुसार इलाका प्रहरी कार्यालय मालाखेतीले पीडित परिवारसँग सम्पर्क गरिसकेको छ र घटनाको वास्तविकता बुझ्न वन कार्यालयसँग पनि समन्वय भइरहेको छ।
हाल यो घटनाको सत्यतथ्य छानबिनको क्रममा रहेको छ। तर एउटा कुरा स्पष्ट देखिन्छ—धनादेवी धामीका लागि भीरबाट खसेको वस्तु केवल एउटा टेम्पो मात्र थिएन। त्यो उनको परिवारको आम्दानीको स्रोत, दैनिक जीवनको आधार र भोलिको आशा पनि थियो। त्यसैले आज उनी न्यायको अपेक्षासहित राज्यका निकायको ढोका ढकढक्याइरहेकी छन्।
घटनाको निष्पक्ष अनुसन्धान, सत्यतथ्यको सार्वजनिककरण र आवश्यक भए पीडितलाई न्याय तथा क्षतिपूर्ति उपलब्ध गराउने विषयमा सम्बन्धित निकायले चाँडै स्पष्ट निर्णय लिनुपर्ने देखिएको छ। किनकि भीरमा खसेको टेम्पोसँगै एउटा परिवारको भविष्यप्रतिको विश्वास पनि गम्भीर रूपमा प्रभावित भएको अनुभूति धेरैले गरिरहेका छन्।