नेपालको राजनीतिमा समर्थन र विरोधको केन्द्रमा रहने नाम हो Pushpa Kamal Dahal (प्रचण्ड)। उनलाई कसैले परिवर्तनका नायक भन्छन्, कसैले आलोचना गर्छन्। तर एउटा प्रश्नबाट भने कोही भाग्न सक्दैन—यदि प्रचण्ड नेतृत्वको आन्दोलन नभएको भए आजको नेपाल यही स्वरूपमा हुन्थ्यो त ?
जब देशमा सामन्ती सोच र संरचनाले जरा गाडेको थियो, जब राज्यका महत्वपूर्ण अवसरहरू सीमित वर्ग र परिवारको वरिपरि केन्द्रित थिए, त्यतिबेला प्रचण्डले विद्रोहको बाटो रोजे। राज्यले उनको टाउकोको मूल्य तोक्यो, उनीमाथि कठोर दमन गरियो, तर उनी पछि हटेनन्। ज्यानको बाजी राखेर सुरु गरिएको संघर्षले अन्ततः नेपाललाई नयाँ राजनीतिक युगतर्फ धकेल्यो।
आज किसानको छोरा, मजदुरको छोरा, सामान्य परिवारकी छोरी देशको उच्च राजनीतिक पदमा पुग्न सक्ने अवस्था बनेको छ। गणतन्त्र स्थापना भयो, संघीयता आयो, समावेशी प्रतिनिधित्वको बहस स्थापित भयो। यी सबै उपलब्धिको श्रेय कुनै एक व्यक्तिलाई मात्र दिन मिल्दैन, तर यी परिवर्तनहरूलाई सम्भव बनाउने प्रमुख पात्रहरूमध्ये प्रचण्ड अगाडि उभिन्छन्।
कतिपयले अहिले प्रचण्डको आलोचना गर्छन्। त्यो उनीहरूको अधिकार हो। लोकतन्त्रमा आलोचना आवश्यक पनि छ। तर आलोचनाको नाममा इतिहास नै मेट्न खोज्नु भने उचित हुँदैन। इतिहासलाई मनपर्ने र मन नपर्ने आधारमा लेख्न मिल्दैन। इतिहास तथ्यले लेखिन्छ, भावनाले होइन।
आज संसदमा दर्जनौं दल छन्, नयाँ पुस्ताका नेताहरू उदाइरहेका छन्, नयाँ राजनीतिक शक्तिहरू जन्मिएका छन्। तर यो पनि सत्य हो कि पुरानो राजनीतिक संरचनाको जग हल्लाउने संघर्ष नभएको भए आजको राजनीतिक प्रतिस्पर्धा सम्भव हुने थिएन। संसदको ढोका खुलेपछि भित्र को–को प्रवेश गरे भन्ने बहस हुन सक्छ, तर ढोका खोल्ने संघर्ष कसले गर्‍यो भन्ने प्रश्न इतिहासले सधैं सोधिरहन्छ।
प्रचण्डका निर्णयहरूमाथि प्रश्न उठ्न सक्छन्। उनका कमजोरीहरूबारे बहस हुन सक्छ। तर उनको योगदानलाई शून्य साबित गर्ने प्रयास भने इतिहासप्रतिको अन्याय हुनेछ। कुनै पनि महान् राजनीतिक पात्र पूर्ण हुँदैन। तर उसले समाज र राष्ट्रमा पारेको प्रभाव भने महत्त्वपूर्ण हुन्छ। प्रचण्डको योगदान पनि त्यही श्रेणीमा पर्छ।
नेपालको राजनीतिक इतिहासमा राजतन्त्रबाट गणतन्त्रसम्मको यात्रा सामान्य घटना थिएन। त्यो लामो संघर्ष, बलिदान र त्यागको परिणाम थियो। हजारौं मानिसको सहभागिता र योगदान रहेको त्यो आन्दोलनको नेतृत्व गर्ने व्यक्तिको रूपमा प्रचण्डको नाम इतिहासको पानाबाट मेटाउन सकिने छैन। त्यसैले उनीप्रति असहमति राख्नेहरूले पनि उनको ऐतिहासिक भूमिकालाई स्वीकार्नैपर्छ।
समयसँगै नेताहरूको लोकप्रियता घटबढ हुन सक्छ, सत्ता आउन र जान सक्छ, तर इतिहासमा केही पात्रहरू यस्ता हुन्छन् जसलाई मन पराइयो वा पराइएन भन्नेभन्दा पनि उनीहरूले युग परिवर्तनमा खेलेको भूमिकाले चिनिन्छन्। प्रचण्ड त्यस्ता पात्रमध्ये एक हुन्।
लेखकबारे
यो लेखका लेखक शिव शर्मा हुन्। कम्युनिस्ट आन्दोलनको विद्यार्थी राजनीतिबाट उदाएका शर्मा हाल श्रम संस्कृति पार्टी, चितवन जिल्ला प्रवक्ता को भूमिकामा छन्। स्पष्ट राजनीतिक दृष्टिकोण र धारिलो अभिव्यक्तिका कारण चिनिएका उनी केही समययता भने सार्वजनिक रूपमा मौन देखिएका छन्।
पार्टीका औपचारिक कार्यक्रम, राजनीतिक भेटघाट र सार्वजनिक गतिविधिमा उनको उपस्थिति कम देखिएपछि उनको मौनतालाई लिएर विभिन्न तहमा चर्चा हुन थालेको छ। कतिपयले यसलाई रणनीतिक मौनता भनेका छन् भने कतिपयले यसको कारण खोज्न थालेका छन्। सामाजिक तथा राजनीतिक वृत्तमा अहिले एउटा प्रश्न सुनिन थालेको छ—”आखिर शिव शर्मा मौन किन ?”
तर मौनता सधैं कमजोरीको संकेत हुँदैन। कहिलेकाहीँ मौनता नयाँ विचार, नयाँ तयारी र नयाँ हस्तक्षेपको पूर्वसंकेत पनि हुन सक्छ। शिव शर्माको मौनता कुन दिशातर्फ अघि बढ्छ, त्यो आगामी दिनले बताउनेछ। तर उनले उठाएका प्रश्न र प्रस्तुत गरेका विचारले भने राजनीतिक बहसलाई अझै जीवित राखेको छ।