शंकर प्रसाद पोख्रेल

आजको विश्व परिस्थिति फेरि एकपटक साम्राज्यवादी शक्तिहरूको नाङ्गो रूप देखाइरहेको छ। अमेरिकी साम्राज्यवाद र उसको निकट सहयोगी इजरायलले इरानमाथि गरेको सैन्य आक्रमण केवल एउटा देशमाथिको हमला मात्र होइन, यो विश्व शान्ति, मानवता र अन्तर्राष्ट्रिय कानुनमाथिको प्रत्यक्ष चुनौती हो। शक्ति र प्रभुत्वको नशामा डुबेका यी राष्ट्रहरूले आफ्नो स्वार्थ पूरा गर्न कुनै पनि हद पार गर्न तयार रहेको तथ्य फेरि प्रमाणित भएको छ।

अमेरिकी नेतृत्वले लिएको एकतर्फी, असन्तुलित र आक्रामक नीतिले मध्यपूर्व क्षेत्रलाई आगोको भुँवरोमा धकेलेको छ। इजरायलको निरन्तर सैन्य हस्तक्षेप, विशेषगरी लेबनान र गाजाजस्ता क्षेत्रमा, सर्वसाधारणमाथि भएको क्रूर दमनको उदाहरण हो। हजारौँ निर्दोष नागरिकको ज्यान गएको छ, लाखौँ विस्थापित भएका छन्। तर तथाकथित ‘लोकतन्त्रका ठेकेदार’ भनिने यी शक्तिहरू मानवअधिकारको कुरा गर्दा केवल आफ्ना स्वार्थअनुसार बोल्ने गर्छन्।

इरानमाथिको हमला केवल सैन्य कारबाही मात्र नभई आर्थिक र भूराजनीतिक खेलको हिस्सा हो। खाडी क्षेत्रमा अस्थिरता सिर्जना गरेर तेल र ग्यासजस्ता प्राकृतिक स्रोतमा नियन्त्रण जमाउने प्रयास स्पष्ट देखिन्छ। स्ट्रेट अफ हर्मुज जस्तो संवेदनशील सामुद्रिक मार्ग प्रभावित हुँदा विश्वभर पेट्रोलियम पदार्थको आपूर्ति अवरुद्ध भएको छ। यसको प्रत्यक्ष असर विश्वव्यापी महँगीका रूपमा देखिएको छ।

तेल, ग्यास र कोइलाको मूल्य आकासिएको छ। यसले एशिया, युरोप, अमेरिका हुँदै नेपालजस्तो सानो र विकासोन्मुख देशलाई समेत गम्भीर असर पारेको छ। दैनिक उपभोग्य वस्तुको मूल्य बढेको छ, यातायात खर्च महँगो भएको छ, उद्योगधन्दा संकटमा परेका छन्। सामान्य जनताको जीवन झन् कष्टकर बनेको छ। यसरी हेर्दा, साम्राज्यवादी युद्धको मार सर्वसाधारणले नै भोग्नुपरेको स्पष्ट हुन्छ।
अमेरिकाको वर्तमान नेतृत्वको निर्णय क्षमता र नीतिगत दिशाले पनि प्रश्न उठाएको छ। विश्व शान्ति कायम गर्ने जिम्मेवारी बोकेको राष्ट्रले नै आक्रामक र उत्तेजक कदम चाल्नु अत्यन्त खतरनाक संकेत हो। संवाद र कूटनीतिक समाधानको सट्टा युद्ध रोज्नु कुनै पनि दृष्टिले उचित मान्न सकिँदैन। यस्तो व्यवहारले अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा अविश्वास बढाउँछ र दीर्घकालीन अस्थिरता निम्त्याउँछ।

इजरायलको भूमिका झन् विवादास्पद बनेको छ। आफ्नो सुरक्षाको नाममा छिमेकी राष्ट्रहरूमा लगातार सैन्य हस्तक्षेप गर्नु, सर्वसाधारणमाथि अत्यधिक बल प्रयोग गर्नु र अन्तर्राष्ट्रिय आलोचनालाई बेवास्ता गर्नुले उसलाई अझै अलग-थलग बनाइरहेको छ। मानवअधिकारको उल्लंघनका घटनाहरूले विश्व समुदायलाई झक्झक्याएको छ, तर ठूला शक्तिहरूको समर्थनका कारण उचित कारबाही हुन सकेको छैन।

यस परिस्थितिमा विश्व समुदायको भूमिका पनि कमजोर देखिएको छ। संयुक्त राष्ट्रसंघजस्ता संस्थाहरू प्रभावकारी रूपमा हस्तक्षेप गर्न असफल भएका छन्। शक्तिशाली राष्ट्रहरूको दबाब र स्वार्थका कारण निष्पक्ष निर्णय हुन सकेको छैन। यसले अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूको विश्वसनीयतामाथि नै प्रश्न उठाएको छ।

नेपालजस्ता साना देशहरूका लागि यो अवस्था झन् चुनौतीपूर्ण बनेको छ। हामी प्रत्यक्ष रूपमा युद्धमा संलग्न नभए पनि यसको आर्थिक र सामाजिक असरबाट अछुतो रहन सक्दैनौं। पेट्रोलियम पदार्थको मूल्यवृद्धि, आपूर्ति संकट, महँगी र रोजगारीका समस्या हाम्रो दैनिकीमा प्रत्यक्ष देखिएका छन्। यस्तो अवस्थामा आत्मनिर्भर अर्थतन्त्र र वैकल्पिक ऊर्जा स्रोततर्फ ध्यान दिनु आवश्यक देखिन्छ।

साम्राज्यवादको मूल चरित्र नै अरूको स्रोत, श्रम र सार्वभौमिकतामाथि कब्जा जमाउनु हो। इतिहासले बारम्बार देखाएको छ कि यस्ता शक्तिहरूले कहिल्यै पनि स्थायी शान्ति दिन सक्दैनन्। उनीहरूको नीति सधैं विभाजन, द्वन्द्व र अस्थिरतामा आधारित हुन्छ। त्यसैले विश्व शान्तिका लागि साम्राज्यवादविरुद्ध एकजुट हुनु आजको आवश्यकता हो।
अन्ततः, युद्ध कुनै पनि समस्याको समाधान होइन। यसले केवल विनाश, पीडा र असमानता बढाउँछ। विश्वले अब पनि सिक्न सकेन भने भविष्य झन् भयावह हुन सक्छ। त्यसैले संवाद, सहकार्य र समानतामा आधारित अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध निर्माण गर्नु अपरिहार्य छ।

साम्राज्यवाद वास्तवमै दुनियाको दुश्मन हो,यसले मानवताको मूल्यलाई कुचल्छ, शान्तिलाई भत्काउँछ र विश्वलाई अन्धकारतर्फ धकेल्छ। त्यसविरुद्ध सचेत, संगठित र दृढ आवाज उठाउनु नै आजको सबैभन्दा ठूलो जिम्मेवारी हो।